در حال بارگذاری ...
در آستانه هفته پژوهش و در گفتگو با دکتر ساکی مطرح شد :

مهمترین دستاوردها و برنامه های حوزه پژوهش در دانشگاه

در آستانه هفته پژوهش بار دیگر فرصتی مهیا شد تا با دکتر ساکی معاون پژوهش و فناوری دانشگاه گفتگویی صمیمی و مبسوط در باره اوضاع پژوهش داشته باشیم . ضمن تشکر از ایشان ، توجه خوانندگان گرامی را به مشروح این گفتگو جلب می کنیم :

جناب دکتر ، بعنوان اولین سوال ، لطفا داوری خود  را در خصوص موقعیت کنونی پژوهش دردانشگاه بیان بفرمایید :

با نام و یاد خدا ، مایلم در ابتدا از شما برای اختصاص فرصت این گفتگو تشکر کنم ، همچنین سلام و سپاس خودم را در آستانه هفته پژوهش تقدیم به همه کارگزاران و تلاشگران عرصه پژوهش در سطح سازمان مرکزی ، استانها ، بویژه استادان و دانشجویان پژوهشگر می نمایم . بدون تردید پیشرفت پژوهش در دانشگاه بسته به همت شما عزیزان است .

در آغاز سخن باید همچنان تاکید کنیم که پژوهش خمیرمایه حیات علمی در نظامهای دانشگاهی است . نمی توان دانشگاه را بدون توجه کافی به امر پژوهش ساخت و توسعه داد. این موضوع باید همواره مورد تاکید همه ما باشد که دانشگاه با پژوهش شناخته می شود ، هویت دانشگاهی ما با امر پژوهش معنی می یابد ، هویت هیات علمی ما به پژوهش گره خورده است ". نمی توان بدون پژوهشگری به مقام شایسته ای از آموزشگری دست یافت . پژوهش راه دشوار آموزش و تربیت را برای ما هموارتر و اثربخش تر می سازد . به عبارت دیگر باید امروز بار دیگر به شکلی بر یگانگی و درهم تنیدگی آموزشگری و پژوهشگری تاکید داشته باشیم ، بگونه ای که نتوانیم برای مقام استادی و معلمی هویتی خالی از خصیصه پژوهندگی تعریف نماییم . خوشبختانه امروز در مقایسه با سالیان گذشته و حتی سال گذشته احساس بهتری از روند رو به رشد پژوهش دانشگاه وجود دارد. کارگزاران  پژوهش و استادان و بطور کلی دانشگاه ، امروز بیش از گذشته ماموریت اصلی خود را در بخش پژوهش شناخته و به اجرای آن اهتمام دارد.

اکنون دانشگاه پس از زمینه سازی و تمهید بسترها ، در مسیر استقرار و نهادینه سازی امر پژوهش قرار گرفته و آشکارا مسیر توسعه را می پیماید . شرایط و ضوابط پژوهشی در حال حاضر برای حمایت از انواع فعالیتهای پژوهشی مهیا شده است . همچنین استانها در ساختار خود از یک شورای پژوهشی ، با وظایف و اختیارات مشخص برخوردار گردیده اند . امروز دیگر همه ما می دانیم که آموزش پژوهی سیاست اصلی دانشگاه در حوزه پژوهش است و از این حیث نیز ضرورت دارد که استاد دانشگاه فرهنگیان ، یک استاد آموزش پژوه باشد .

    اما برای قضاوت دقیق تر درباره موقعیت کنونی پژوهش ، بنظرم باید شرایط و موقعیت قبلی این موضوع را در مراکزتربیت معلم بیاد بیاوریم . ما در آن دوران ، ماموریت روشنی برای توسعه پژوهش در سطح مراکز نداشته ایم . عمده فعالیت پژوهشی درآنجا ، عمدتا در اواخر دوران حیات این مراکز و به تشکیل کمیته های پژوهشی مصوب شورای تحقیقات وزارت آموزش و پرورش برمی گردد که بحث پژوهش در آنجا نیز در شرایطی ضعیف و فاقد انسجام و نظام مندی لازم دنبال می شد . اصولا در آن زمان پژوهش وظیفه اصلی مراکز و مدرسان تلقی نمی گردید . به این ترتیب باید گفت پیشینه یکصد ساله حیات مراکز تربیت معلم ، عملا با رویکرد آموزشی بوده است . به هرتقدیر ما با چنین سابقه ای از پژوهش وارد دوره حیات  جدید مراکز و در قالب دانشگاه فرهنگیان شدیم . در ساختار جدید ،  پژوهش است که هویت دانشگاه ، مدرسان و اعضای هیات علمی را تعریف می کند . بنابراین ما با یک دوره گذار رو در رو بوده که خود سخت ترین مرحله شکل گیری در هر دانشگاه یا سازمانی است .

روشن است ما با کمترین آمادگی برای پژوهش به دوران جدید دانشگاهی خود وارد شده ایم. دانشگاه و پژوهش دانشگاهی استلزامهای خاص خود را طلب می کند، بویژه منابع انسانی واجد توانمندیهایِ پژوهشی که پژوهش را بشناسد و نسبت به انجام آن اهتمام داشته باشد. به هرحال بخشی از پیگیریهای ما تاکنون در مسیر آماده سازی ، تطبیق و بومی سازی شرایط لازم سپری شده است . اما با تمام سختیهایی که دوران گذار با خود داشته ، اکنون می توانیم دستاوردهای حاصل از روند طی شده را در بخش پژوهش و از جهات مختلف موفقیت آمیز ارزیابی نماییم .

به این ترتیب با برنامه ریزیهای خود و حمایتهای بیدریغ سرپرست محترم دانشگاه ، بیش از هر چیز دیگر توانستیم در طی دوران استقرار زیرساخت ها ، در برجسته سازی حوزه تربیت معلم بعنوان یک قلمرو محتاج تفکر ، پژوهش و نظرورزی قدم برداریم .

 متاسفانه حساسیت دانشگاهها ،  مراکز علمی و پژوهشی ، حتی دانشکده های علوم تربیتی نسبت به موضوع تربیت معلم در کشور ما بسیار پایین بوده ، در نتیجه از حیث تاریخی در کشور ما موضوع تربیت معلم ، مهجور مانده و کمتر فرصت یافته بعنوان موضوعی علمی مورد توجه پژوهشگران و صاحب نظران قرار گیرد. بدینگونه تحلیل و نقدی از فرایند علمی تربیت معلم که متکی بر پشتوانه های پژوهشی باشد ، پیش از این کمتر در اختیار داشته ایم  و ما باید در پی جبران این ضعف تاریخی هم برآییم .

در این زمینه دانشگاه چه اقدامهایی انجام داده تا تربیت معلم بعنوان یک قلمرو علمی – پژوهشی در جامعه مطرح شود:

ما در این زمینه مجموعه ای از تلاشهای بهم پیوسته را آغاز و همچنان ادامه می دهیم . تدارک فعالیتهایی برای کمک به تکوین گفتمان تربیت معلم در طراز ملی ، از اقدامات مهم  دانشگاه در این راستا بوده است . ما با برگزاری سالیانه همایشهای ملی تربیت معلم ، فرصتی برای برای تامل و ژرف اندیشی در باره این موضوع مهم را در جامعه علمی فراهم نموده ایم . این برنامه که در آستانه برگزاری چهارمین همایش خود و با همکاری دانشگاه خوارزمی می باشد، توانسته شور و نشاطی برای گردهمایی صاحب نظران علاقه مند به عرصه پژوهش فراهم کند . چنین رویدادی علمی در باره تربیت معلم که هرساله طراحی و با مشارکت دیگر دانشگاهها بمرحله اجرا در می آید پیش از این هرگز سابقه نداشته است .

در کنار این همایش ما از فرصت همایشهای استانی ، کرسی های نقد و نظر و نشست های علمی – تخصصی نیز در این خصوص بهره گرفته ایم . اکنون سازوکارهای لازم مهیا شده تا هرکس که حرفی در باره تربیت معلم داشته باشد ، بتواند با استفاده از ظرفیتهای موجود آن را عرضه نماید . همین فرصت کرسی ها و نشست های علمی – تخصصی که همواره پذیرای صاحب نظران برای عرضه اندیشه هایشان بوده و هست ، توانسته جمعی علاقه مند به موضوع تربیت معلم را گرد هم بیاورد . همچنین ما از اجرای رساله های دکتری و کارشناسی ارشد  و همایشهای مرتبط با تربیت معلم حمایت مالی بعمل می اوریم .

بحث اعطای فرصت پژوهشی به استادان دانشگاه هم ، ظرفیت دیگری در همین راستا است . معتقدیم استاد دانشگاه فرهنگیان باید یک استادِ آموزش پژوهش باشد چون رسالت وی تربیت معلم است . استاد دانشگاه ما بعنوان معلمِ معلمان ایفای نقش می کند . به همین ترتیب ، بحث حمایت از انجام پژوهشهای میان رشته ای آموزش را در دستور کار خود قرار داده ایم که طی آن با همکاری دانشگاههای معتبر کشور ، استادان واجد شرایط طرح پژوهشی ای میان رشته ای را اجرا و در پایان مفتخر به دریافت گواهینامه استاد آموزش پژوه می گردند . این فعالیت اکنون در مرحله اجرای آزمایشی است .

تلاش برای انتشار محتوای علمی مرتبط با تربیت معلم ، گام دیگر ما برای تاکید بر ضرورت توجه علمی نسبت به تربیت معلم بوده است . اکنون دانشگاه بیش از هر زمان دیگری آماده و مشتاق برای انتشار محتوای مرتبط با تربیت معلم است .  در این خصوص نیز هم استفاده ازتالیف و هم  استفاده از ترجمه ، مورد توجه معاونت پژوهشی بوده است . بنظرم در این زمینه باید تلاش زیادتری انجام پذیرد تا بتوانیم فقر تاریخی در این زمینه را قدری جبران کنیم .

 در کنار چنین ظرفیتهایی ما دست به انتشار مجلاتی علمی – پژوهشی و علمی تخصصی زده ایم . اولین شماره مجله پژوهش در تربیت معلم را اخیرا منتشر کردیم ، مجله تربیت معلم فکور و تعدادی دیگر از عناوین مجلات علمی – تخصصی را داریم و اخیرا نیز انتشار4 عنوان مجله علمی – تخصصی را تصویب نموده ایم . به هر تقدیر باید گفت که در این مسیر نیز توفیقات خوبی داشته ایم و البته کار فراوانی نیز پیش روی ما قرار دارد . ما  در حال حاضر حدود 110 طرح  پژوهشی ، پایان نامه و رساله را در حال اجرا یا اجرا شده را  را با حمایت معاونت پژوهشی داریم . از همه متقاضیان واجد شرایط برای شرکت و ارایه مقاله در همایشهای علمی خارج از کشور، بسهولت حمایت گردیده است . همچنین بعنوان نمونه ای دیگر در یک نظام رتبه بندی دانشگاهها در کشور و در سایت سیویلیکا (https://www.uniref.ir/Ranking1) ، مرجع دانشگاههای ایران و براساس مقالات نمایه شده همایشی ، امروز که ما با شما صحبت می کنیم ما رتبه  دوم را در سال 96 و پس از دانشگاه تهران بخود اختصاص داده ایم .

 پیداست این توفیقات حاصل تلاش کارگزاران پژوهش ، استادان ودانشجویان دانشگاه بوده است . البته ما در پی استقرار نظام رتبه بندی علمی – پژوهشی استانها و به شکلی داخلی هستیم که طی آن بتوانیم موقعیت خود را از درون دانشگاه تعیین و مورد بررسی و ارزیابی قرار دهیم . 

لطفا بفرمایید موقعیت اجرای طرحهای پژوهشی  در دانشگاه چگونه است ؟

پیش تر اشاره ای به تعداد کردم ، باید تاکید کنم که فعالیتهای پژوهشی در ابعاد و اشکال خود به یکدیگر متصل و درهم تنیده هستند . همایشها ، نشستها ، کرسی ها ، انتشارات و  طرحهای پژوهشی همه  با یکدیگر مرتبطند . هدف همه آنها نیز توسعه دانش و آگاهیهای ما در باره تربیت معلم و آموزش است . خوشبختانه در این خصوص نیز فرصتهایی در خور تدارک دیده ایم که البته باید توسعه یابند . اکنون با تمهید زیرساخت ها،هیچ پژوهشگری در دانشگاه برای پژوهش خود ، معطل اعتبار مالی نیست. ظرفیتهای موجود در عرصه طرحهای پژوهشی از جمله طرحهای پژوهانه ای ،کارفرمایی ، کشوری و استانی نظر پژوهشگران را بخوبی بخود جلب نموده و توانسته نیاز مخاطبان گوناگون را برطرف سازد .

 در سال جاری برای  حمایت پژوهشی از 61 استادی که مدارک مربوط به پژوهانه را تکمیل و ارسال نموده  و حداقل امتیاز را کسب نموده اند با افزایش چمشگیر ضریب احتساب امتیازات  مبلغی   معادل 3 میلیارد و سیصد میلیون ریال اختصاص و اطلاع رسانی نموده ایم . چنین حمایتی را هر گز تاکنون شاهد نبوده ایم .  پژوهشهای استانی عرصه دیگری برای حمایت از فعالیتهای پژوهشی استادان است که بخوبی مورد استقبال واقع شده است .

توسعه پژوهشها بنوبه خود برای نشریات علمی ، کرسی ها و نشست های ما ، محتوا تدارک می بیند . همه طرحهای ما به شرط تهیه مقاله علمی است و  نتایج آنها در جلسه ای علمی ارایه می گردد . این چنین است که می توان گفت توسعه پژوهش در دانشگاه در طی سالیان اخیر سرعتی چشمگیری داشته است . بنظر من اکنون می توان این ادعا را داشت که دانشگاه پس از استقرا ساختارها و بسترها ، در مرحله رشد و نهادینه سازی پژوهشی قرار گرفته است .

اخیرا در باره برگزاری جشنواره ها و همایشهای مرتبط با دانش موضوعی تربیتی (PCK  ) تحرکاتی در دانشگاه انجام گرفته است . هدف این برنامه چیست ؟ :

بله ، ما برنامه وسیعی  را در این خصوص طراحی و برای اجرا پیش بینی نموده ایم . هدف اصلی ما تاکید بر آموزش رشته های تخصصی بعنوان یک قلمرو علمی مستقل و مستحق به پژوهش و تامل است . شیمی یک حوزه علمی است ، آموزش شیمی حوزه ای دیگر ، فیزیک و تاریخ و ریاضی و ... بعنوان حوزه هایی علمی مطرحند ، اما آموزش در این حوزه ها تخصص مستقل دیگری است اجرای برنامه پیش بینی شده ، حداقل بیان این ضرورت اساسی است که باید به آموزش رشته های تخصصی  بعنوان یک علم در دانشگاهها توجه بیشتری کنیم . اغلب به آموزش مشغولیم بدون آنکه از ماهیت علم آموزش در رشته تخصصی خود آگاهی داشته باشیم . باید دانشگاه فرهنگیان آغازگر طرح این ضرورت اساسی  در جامعه علمی – دانشگاهی کشور باشد . بنابراین همانگونه که پیش تر هم اعلام نموده ایم این این برنامه با طراحی و اجرای 20 جشنواره تجربیات برتر آموزشی – تربیتی دررشته های تخصصی و 10 همایش آموزش رشته های تخصصی طراحی و اجرا می شود .

بطور روشن ما در بخش همایش ها و جشنواره ها اهداف زیر را دنبال می کنیم :

در بخش همایشهای موضوعی تربیتی هدفها عبارتند از :

  • ایجاد فرصت برای نظرورزی و تعامل علمی میان صاحب­نظران و به اشتراک­ گذاری دانش آموزش محتوا در رشته­ های تخصصی (PCK (
  •  ایجاد فرصت برای تأمین و تولید دانش آموزش محتوا در رشته­ های تخصصی (PCK (
  •  زمینه­ سازی برای جلب توجه جامعة علمی به ضرورت تولید و اشاعة دانش آموزش محتوا در رشته­ های تخصصی(PCK (
  • ایجاد فرصت برای رشد و بالندگی حرفه ­ای مدرسان و اعضای هیأت علمی در زمینة آموزش محتوا در رشته­ های تخصصی(PCK(

ایجاد فرصت برای رشد و بالندگی حرفه ­ای مدرسان و اعضای هیأت علمی در زمینة آموزش محتوا در رشته­ های تخصصی(PCK(

و در بخش جشنواره ها نیز هدفهای زیر را دنبال می کنیم :

  • سازماندهی دانش بومی حاصل از تجربیات اساتید و معلمان در  آموزش رشته­ های تخصصی (PCK )
  • ثبت و تدوین تجارب ارزشمند اساتید و معلمان در آموزش رشته­ های تخصصی (PCK )
  • مبادله تجارب ارزشمند اساتید و معلمان در آموزش رشته های تخصصی (PCK )
  • ایجاد نگرش مثبت نسبت به روایت نگاری تاملی در معلمان و مدرسان به منظور ثبت تجربیات ارزشمند حرفه ­ای خویش

 در حمایت از ارایه مقالات علمی در همایشهای خارج و داخل چه اقداماتی در حال انجام است ؟

این موضوع در برقراری نظام پژوهانه مورد توجه قرار گرفته است . در نظامهای دانشگاهی ، پژوهش براساس نظام پژوهانه مورد حمایت قرار می گیرد . بنابر این حمایت از همایشهای داخل و خارج در درون این نظام نامه تعریف شده است . اعتبار پژوهانه برای توسعه پژوهش ، همه ابعاد پژوهشی را در بر می گیرد . حتی ما برای سفر اول خارج از کشور اعضای هیات علمی - برای ارایه مقاله علمی – پژوهشی ، تسهیلات خاصی در نظر گرفته ایم و حمایت مالی دانشگاه را از شرط داشتن اعتبار پژوهانه معاف نموده ایم  .

از کتابخانه ها و برنامه دانشگاه برای آنها چیکار شده و چه برنامه هایی دارید ؟

میدانید که کتابخانه ها جایگاه برجسته ای را در دانشگاه بر عهده دارند ! قطعا یکی از نشانه های مهم  برای یک دانشگاه خوب ، برخورداری آن از یک کتابخانه استاندارد با  فضا ، تجهیزات و امکانات مناسب است .  متاسفانه ما هنوز در بسیاری  از کتابخانه های دانشگاه با یک موقعیت حداقلی از امکانات مواجه هستیم . تعداد زیادی از کتابخانه های دانشگاه نیاز به بازسازی و نوسازی فضای فیزیکی خود دارند . با وجود تخصیص اعتبارات مناسب و حمایت ویژه سرپرست محترم دانشگاه ، نتوانسته ایم به وضعیت دلخوش کننده ای در این زمینه برسیم . حتی برای بهسازی فضای کتابخانه های دانشگاه از وزیر محترم آموزش و پرورش و سازمان نوسازی و تجهیز مدارس کشور نیز درخواست کمک نموده ایم .

تردیدی نیست که با توجه به حجم نیازها باید منابع قابل توجه تری به امر استاندارد سازی دانشگاهها اختصاص پیدا کند .  البته باید از برخی مدیران محترم استانی هم گلایه کنیم ( و حضورا هم گلایه نمودیم  ) که از هزینه کرد اعتبارات  کتابخانه ها در بخش خود دریغ نمودند و پول را در جای دیگر خرج کردند . به هرحال ما انتظار همراهی و همدلی بیشتری از این عزیزان در این زمینه داریم . کمک و دغدغه آنها می تواند موقعیت  کتابخانه های ما را بهتر از این سازد . در بخش منابع انسانی کتابخانه ها نیز انتظارات بیشتری وجود دارد . باید جایگاه کتابداران در دانشگاه ارتقاء یابد .  دست کم در هر کتابخانه  دانشگاه باید یک کتابدار با کار صرفا کتابداری داشته باشیم و با افزایش دانشجو نیز تعداد آنها نیز افزایش یابد . خوشبختانه با نگاه خوب سرپرست محترم دانشگاه به موضوع کتابخانه ها و کتابداران ، موقعیت موجود بهبود قابل توجهی یافته اما بدون تردید هنوز از مطلوبهای خود در این زمینه فاصله ای خیلی زیاد داریم .

حمایت از نوآوریها و پژوهشهای دانشجویی را چگونه برنامه ریزی نموده اید ؟

باید بگویم در برنامه های درسی جدید دانشگاه ما به امر تربیت معلم پژوهنده ، توجه مناسبی را داشته ایم . اکنون علاوه بر پیگیری آموزشِ پژوهش محور در همه دروس ، واحدهای خاصی را برای توسعه دانش و مهارتهای پژوهشی دانشجو معلمان پیش بینی نموده ایم . بگونه ای که دانشجویان علاوه بر آموزش روش پژوهش در رشته تخصصی خود ، دروسی مانند روایت پژوهی ، درس پژوهی و اقدام پژوهی را نیز می گذارنند . ما اگر معلم را پژوهنده تربیت کنیم ، الگوی معلم بعنوان یادگیرنده مادام العمر و مدرسه و آموزش وپرورش یادگیرنده خودبخود محقق خواهد شد .

علاوه بر اینها فرصتهایی تحت عنوان " پویش دانشجویی" را داریم که به تکمیل برنامه های رسمی برای برای تربیت معلم پژوهنده کمک می کنند . فعالیتهایی چون انتشار مجلات پویش و تربیت معلم فکور ، برنامه تابستانی پویش و برگزاری سالیانه جشنواره دانشجو معلمان پژوهشگر و نوآور از جمله آنها است . البته تحت شرایطی و با یک شیوه نامه نیز برای فعالیتهای پژوهشی دانشجویان ، حمایتهای مالی خاصی را نیز پیش بینی نموده ایم .

و اما سخن آخر ،

باید درعرایض پایانی خودم ، تاکیدی مجدد بر اهمیت پژوهش بعنوان بنیاد و اساس هویت دانشگاهی داشته باشم و درخواست کنم که همه برای تحقق رسالتها و برنامه های پژوهشی دانشگاه تلاش کنیم ، برای رونق کتابخانه های دانشگاه دغدغه داشته و تلاش کنیم . و حال که به هفته پژوهش نزدیک شده ایم بر برنامه ریزی هر چه اثربخش تر مراسم این هفته نیز تاکید داشته باشیم . هفته پژوهش ، هفته ای نمادین برای بزرگداشت پژوهش و پژوهشگران است از این فرصت سالیانه نیز همه به شایستگی برای پژوهش انگیزی بهره گیریم .

 


نظرات کاربران